Profilaktyka raka prostaty

23 czerwca obchodzony jest Ogólnopolski Dzień Świadomości Raka Prostaty. To dobra okazja, by przyjrzeć się bliżej nowotworowi, który przez długi czas pozostaje niemal niewidoczny dla organizmu, a jednocześnie należy do najczęściej diagnozowanych nowotworów u mężczyzn.

Paradoks raka prostaty polega na tym, że przez wiele lat może rozwijać się bez bólu, bez pogorszenia samopoczucia i bez wyraźnych sygnałów ostrzegawczych. Właśnie dlatego jest jednym ze sztandarowych przykładów choroby, w której profilaktyka odgrywa rolę równie ważną jak leczenie.

Narząd wielkości orzecha włoskiego

Prostata, nazywana również gruczołem krokowym lub sterczem, jest niewielkim narządem należącym do męskiego układu rozrodczego. Mimo swoich małych rozmiarów pełni ważną funkcję – produkuje składniki płynu nasiennego, które wspierają przeżycie i ruchliwość plemników.

Z wiekiem komórki prostaty stają się bardziej podatne na zmiany. Większość z nich ma charakter łagodny, jednak część może prowadzić do rozwoju nowotworu.

Dlaczego liczba zachorowań rośnie?

W Polsce każdego roku rozpoznaje się około 18 tysięcy nowych przypadków raka prostaty. Statystyki pokazują systematyczny wzrost zachorowań, ale nie oznacza to wyłącznie, że choroba występuje częściej.

Jednym z powodów jest wydłużanie się życia społeczeństwa. Rak prostaty jest bowiem nowotworem silnie związanym z wiekiem. Drugim czynnikiem jest rozwój diagnostyki, dzięki której wykrywa się zmiany wcześniej i dokładniej niż jeszcze kilkanaście lat temu. W pewnym sensie rosnąca liczba rozpoznań jest również dowodem skuteczności współczesnej profilaktyki.

Choroba bez objawów

Wiele nowotworów wysyła organizmowi sygnały alarmowe już na wczesnym etapie rozwoju. Rak prostaty często postępuje inaczej. We wczesnych stadiach może nie powodować żadnych dolegliwości. Mężczyzna funkcjonuje normalnie, nie odczuwa bólu i nie obserwuje zmian w codziennym życiu. Dopiero z czasem mogą pojawić się trudności związane z oddawaniem moczu, częstsze wizyty w toalecie, osłabienie strumienia moczu czy uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza.

Problem polega na tym, że podobne objawy występują również w wielu łagodnych schorzeniach prostaty. Sam charakter dolegliwości nie pozwala więc określić ich przyczyny.

Co sprawia, że jedni chorują częściej?

Najsilniejszym czynnikiem ryzyka pozostaje wiek. Ryzyko zachorowania wyraźnie wzrasta po 50. roku życia.

Istotną rolę odgrywają również uwarunkowania genetyczne. Mężczyźni, u których ojciec lub brat chorowali na raka prostaty, znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka. Znaczenie mają także mutacje genów BRCA1 i BRCA2, kojarzone powszechnie z nowotworami piersi i jajnika, ale zwiększające również prawdopodobieństwo wystąpienia raka prostaty.

Naukowcy badają także wpływ stylu życia. Coraz więcej danych wskazuje, że otyłość, mała aktywność fizyczna oraz dieta bogata w wysoko przetworzoną żywność mogą wpływać na przebieg choroby i jej agresywność.

Jak wygląda współczesna profilaktyka?

Jednym z najbardziej znanych badań jest oznaczenie PSA, czyli swoistego antygenu sterczowego. To białko produkowane przez komórki prostaty. Jego stężenie można oznaczyć w zwykłej próbce krwi. Warto jednak pamiętać, że podwyższony wynik PSA nie oznacza automatycznie nowotworu. Wzrost stężenia może występować także w przebiegu łagodnego rozrostu prostaty czy stanów zapalnych.

Dlatego współczesna diagnostyka opiera się na analizie wielu informacji jednocześnie. Obejmuje ocenę lekarską, badanie prostaty, oznaczenie PSA, a coraz częściej również rezonans magnetyczny, który pozwala zobaczyć zmiany niewidoczne w innych badaniach. Jeżeli istnieje podejrzenie nowotworu, ostateczne rozpoznanie stawia się na podstawie biopsji i oceny mikroskopowej pobranego materiału.

Profilaktyka zmieniła historię tej choroby

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu rak prostaty był często rozpoznawany dopiero wtedy, gdy zdążył rozprzestrzenić się poza gruczoł krokowy. Obecnie coraz większy odsetek przypadków wykrywany jest na etapie ograniczonym wyłącznie do prostaty.

To właśnie tutaj najlepiej widać znaczenie profilaktyki. Nie polega ona jedynie na zapobieganiu chorobie, ale również na jej wychwytywaniu zanim stanie się zagrożeniem dla życia. W przypadku raka prostaty różnica pomiędzy rozpoznaniem we wczesnym i późnym stadium może oznaczać zupełnie inne możliwości leczenia oraz rokowanie.

Nowotwór czy choroba przewlekła?

Postęp medycyny sprawił, że rak prostaty należy dziś do nowotworów, których leczenie rozwija się wyjątkowo dynamicznie. Obok chirurgii i radioterapii dostępne są nowoczesne metody hormonoterapii, leczenia celowanego i terapii skojarzonych.

Coraz częściej mówi się również o aktywnym nadzorze, czyli strategii polegającej na bardzo dokładnej obserwacji niektórych wczesnych postaci choroby bez natychmiastowego wdrażania leczenia radykalnego. Dzięki temu wielu pacjentów może przez długie lata zachować wysoką jakość życia.

Czego uczy historia raka prostaty?

Rak prostaty jest przykładem choroby, która pokazuje, że brak objawów nie zawsze oznacza brak problemu zdrowotnego. Jednocześnie stanowi jeden z najlepszych przykładów wpływu profilaktyki na wyniki leczenia.

Współczesna medycyna coraz częściej nie czeka na pojawienie się dolegliwości. Zamiast tego stara się identyfikować zagrożenia na etapie, gdy choroba jest jeszcze niewidoczna dla pacjenta. W przypadku raka prostaty właśnie ta zmiana sposobu myślenia przyczyniła się do poprawy rokowań tysięcy mężczyzn na całym świecie.